تبلیغات
سراب هویت - نگاهی گذرا به سیر تاریخی تغییرات نام بیت المقدس
 
                                                          
درباره وبلاگ

هو المحبوب
با عرض سلام و خوش آمد گویی. وبلاگ سراب هویت حاصل تلاش گروهی دلسوز بوده که تلاش دارند با استفاده از تعالیم ولی امر مسلمین جهان گوشه ای از واقعیتها و ارزشهای انسانی را یادآور شوند. برآنیم هویت در معرض خطر انسانها را که در مرحله سراب است متذکر شویم. إن شاءالله بتوانیم هرچند کم در مقابل تهاجمات فرهنگی بی وقفه غرب بایستیم.
پل ارتباطی ما : sarabehoveyat@yahoo.com
بزودی سیستم پیامک راه اندازی خواهد شد
مدیر وبلاگ : سربازان گمنام
نویسندگان
نظرسنجی
تا چه حد با مسابقات یوروویژن آشنایی دارید؟







آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
سرخط آخرین اخبار
لحظه شمار ظهور

تبلیغات

به مناسبت روز جهانی قدس نگاهی گذارا داریم به سیر تاریخی تغییرات نام بیت المقدس.


تاریخ بیت المقدس در عهد اسلامی مشخصا به سه‏ دوره تقسیم می‏شود.در طول ششصد سال نخست،بر سرمالكیت این شهر میان اسلام و مسیحیت و نیز میان امیران و گروههای مختلف مسلمان نزاع بود.تاریخ این ‏دوره به طور جدی،پس از تسلیم بدون خونریزی و كمابیش‏ مسكوت مانده این شهر به یكی از سران قبیله‏ای گمنام،با ایجاد بنای معظم قبةالصخره،كه شاهد شكوهمند حضور اسلام در این شهر مقدس است آغاز گردید،آنگاه در معرض‏ تحولات شدید جنگهای صلیبی قرار گرفت،و با ویرانگریهای نیمه نخست قرن هفتم هجری/سیزدهم میلادی ،كه جز بناهای اطراف معبد و كلیسای قیامت،بقیه بیت المقدس‏ را به ویرانه‏ای تبدیل كرد،به پایان آمد.

ششصد سال بعدی بالنسبه بی‏حادثه گذشت.در این‏ دوره،بیت المقدس بیشتر شهر ایالتی دور افتاده‏ای تلقی‏ می‏شد كه در معرض تعدیات مقامات رسمی و اشراف‏ آزمند،و یا اغلب گرفتار فتنه«فلاحین»یا بدویان آشوبگر بود.با اینهمه،بیت المقدس كه با سیاستهای مذهبی ممالیك و عثمانیها،و نیز روح عمومی آن عصر هماهنگی‏ داشت،از شخصیت مذهبی و مقدس خود بهره فراوان‏ برد.بناهای بسیاری كه از عهد ممالیك بر جای مانده وشهر كهنه را زینت بخشیده و نیز بارویی كه سلطان-سلیمان برگرد آن كشیده،این امر را به بیننده امروزی‏می‏نمایاند.

تاریخ جدید بیت المقدس با فتح آن به دست‏ ابراهیم پاشا در 1247/1831 آغاز می‏شود.عثمانیها،كه در 1256/1840 مجددا بر این شهر تسلط یافتند،نمی‏توانستند اصلاحاتی را كه پسر محمد علی آغاز كرده‏بود،نادیده بگیرند.محدودیتهایی كه برای غیر مسلمانها وجود داشت برداشته شد.در داخل و خارج شهر كهنه‏ بناها و مؤسسات مهم مسیحی ایجاد گردید.شرایط بهترزندگی در این شهر،گرچه هنوز بسیار سخت بود،تعدادزیادی از افراد مذهبی را به سكونت در بیت المقدس‏ترغیب كرد.در حوالی 1297/1880 یهودیان اكثریت‏ سكنه این شهر را تشكیل می‏دادند.بیت المقدس به صورت‏ مركز یك«متصرف»درآمد كه حكمران آن مستقیما در مقابل حكومت استانبول مسؤولیت داشت،و در1338/1920 نیز مركز فلسطین تحت الحمایه‏(1)بود.درآذر 1328 ش/دسامبر 1949،دولت اسرائیل این شهررا به عنوان پایتخت و مركز حكومت برگزید،ولی این اقدام‏در سطح بین‏المللی به رسمیت شناخته نشد.خوشبختانه،جنگ 1346 ش/1967 و حوادث متعاقب آن،چهره‏تاریخی شهر كهنه  را تغییر نداد،و حال آنكه شهر جدید از تمامی جهات و جوانب گسترش فراوان یافت.بیت- لمقدس همواره در گذشته خود زندگی خواهد كرد،اما درحال حاضر نبض جامعه‏ای فعال و نیرومند در این شهرمی‏تپد.

مجیر الدین العلیمی،مورخ برجسته بیت المقدس،كه‏ كتاب "الانس الجلیل بتاریخ القدس" و "الخلیل" خود را درسال 900 نوشته،بدرستی(در ص 6)گفته است كه بجزدر باب«فضائل»این شهر،«فتح آن به دست عمر»وقصه‏هایی درباره قبة الصخره و علمایی كه از بیت المقدس‏ دیدن كرده‏اند،پیش از او كمتر مطلب مفیدی درباره‏ تاریخ این شهر نوشته شده است.

وی بخشی از این كوتاهی را به دلیل گسستن سنت اسلامی بر اثر فتوحات‏ مسیحیان می‏داند(ص 232،262،و غیره)و شاهد می‏آورد كه ابوالقاسم المكی كه كتابی در این زمینه‏ تدوین كرده بود،پیش از اتمام آن به دست صلیبیون كشته شد(ص 264).البته،علت اصلی فقدان اطلاعات‏ مربوط به بیت المقدس همانا تشخص آن به عنوان شهری‏ مقدس بوده است كه بیش از آنكه خود اهمیتی سیاسی،اداری یا فرهنگی داشته باشد،با تكیه بر موهوبات وعطایایی كه از خارج نصیب آن می‏شده روزگار می‏گذرانیده است.در نتیجه،در ارائه تاریخ آن،بیش از آنكه سعی درپرداختن گزارشی پیوسته باشد،باید به نكات برجسته آن پرداخت.

2.نامهای بیت المقدس‏.

در صدر اسلام نام كامل اورشلیم،«ایلیاء مدینة بیت المقدس»،(آیلیا،شهر معبد)(3)بود.اما عملا ایلیاء،یا به صورت متداولتر،«بیت المقدس»خوانده می‏شد.

ایلیاء كه به سه شكل متفاوت تلفظ می‏شده‏ همان آیلیای‏ رومی است.اما چون این منشاء برای محققان مسلمان‏ ناشناخته بوده،ایشان آن را به وجوه دیگری،همچون‏«قبة ایلیا»(4)(از اصل عبری،چون در قرآن به شكل«الیاس»آمده است)،یا«خانه خدا»(مطهر مقدسی نام خداوند را«یه»ذكر كرده است)،حمل كرده‏اند.«بیت المقدس‏ همان«بیت مقدیشعا»(«معبد»)آرامی است،و مسلمانان، از جمله در عقد الفرید(1321،ج 3،ص 290،سطر10)،در این معنا به كار برده‏اند:«در نیایش عزرا آمده‏ است:

"خداوندا،از میان همه سرزمینها ایلیاء را برگزیده‏ای،و از ایلیاء بیت المقدس را».

اما این نام‏ بزودی‏ بر شهر اورشلیم اطلاق گردید،و حریم معبد با كلمه‏ «الحرم»كه معادل عربی«بیت المقدس»است مشخص شد.

نام متداول این شهر،یعنی«القدس»،كه نزد ابن سعد،بلاذری،طبری،و در اغانی،عقد الفرید و سایر متون و منابع معتبر قرن سوم ناشناخته بوده،نیز جریان مشابهی را پیموده است.مطهر بن طاهر مقدسی،كه خود اهل بیت المقدس بوده،و اثر خویش را در 355 تألیف كرده تنها یك بار(ج 6،ص 91كه شاید بعداتغییر یافته باشد)از این نام استفاده كرده است،اما ابوعبدالله مقدسی كه كتاب خود"احسن التقاسیم"را درحدود 375 تألیف كرده مكررا«القدس»را بكار برده است.

ناصر خسرو می‏گوید كه«القدس»نزد اهالی محل‏ متداول بوده است.«القدس»همان كلمه آرامی«قدشه»است كه،در اصطلاح«قرته د قدشه»(مثلا در اشعیاء نبی،باب چهل و هشتم،آیه 2)از آن معنای«شهر قدس»مستفاد می‏شده نه«شهر مقدس».

این از ابداعات علمای قرائیم‏ اورشلیم در اوایل قرن چهارم/دهم بود كه در نوشته‏های‏ خود این شهر را«بیت المقدس»و حریم معبد را«القدس» خواندند(5).در روایتی از یك حدیث متواتر نیز كه در آن‏ كعب الاحبار،یهودی مسلمان شده،می‏كوشد خلیفه عمر را به نماز خواندن به سوی صخره مقدس ترغیب كند،به‏وی می‏گوید:«در آن صورت تمام«القدس»،یعنی:«المسجد الحرام»(!)پیش روی تو خواهد بود».(6)باید یادآور شد كه در مكتوبات قرن پنجم/یازدهم،یعنی زمانی‏ كه عبری جانشین آرامی گردیده بود،اورشلیم عموما «عیر هق-قدش»،به مفهوم«شهر قدس»خوانده می‏شد.

به مصداق اصل«كثرة الاسماء تدل علی شرف المسمی»،در اتحاف الاخصاء(7)هفده نام عربی برای اورشلیم ذكرشده است.(8)نامهای هفده‏گانه شمس الدین سیوطی اسامی‏ قرآنی مورد اشاره مفسران مسلمان،نظیر«المسجد الاقصی» و یا«َ مُبَوَّأَ صِدْق»(جایگاه صدق)(9)

را شامل نمی‏شود.تعبیر«الارض المقدسة»(10)،به معنای‏«سرزمین مقدس»را نیز اشاره به بیت لمقدس‏ دانسته‏اند (11)، كه با اسامی متداول یهودی و مسیحی،كه‏ اغلب نام شهر را بر سراسر این سرزمین تعمیم می‏دهند، مطابقت دارد.این تعبیر احتمالا بر تبدیل تلفظ  «بیت المقدس»به«بیت المقدّس»بی‏تأثیر نبوده است.

در منابع عربی و حتی شعر كهن عرب،صورتهای‏ عربی گوناگونی از«شالیم»عبری‏(12) و«اورشلیم» آرامی می‏توان‏ یافت‏.اینكه آیا تعبیر«دار السلام»به معنای«جایگاه‏ امن»(14)،كه در مكتوبات جنزه متعلق به قرن پنجم/یازدهم‏ آمده نیز توسط مسلمانان بر این شهر اطلاق می‏شده، هنوز مسلم نیست.


کاری از گروه تحقیقات جنبش مصاف

 

 پی نوشت :

(1) palestine

(2).طبری،سلسله 1،ص 2360،سطر 15.

(3).بكری،معجم،1945،ج 1،ص 134،سطر 5،ص 217.

(4).مطهر بن طاهر المقدسی،البدء و التاریخ،چاپ هوار،ج 4،ص‏87،سطر 8 

(5) (;18,ii,1935 J.Mann,Texts and Studies,Philadelphia.(5))و  (.13 l,21,1946 S.Assaf,Texts and Studies,Jerusalem

(6).سیوطی،اتحاف الاخصا،نسخه خطی كتابخانه دانشگاه عبری اورشلیم،

ورق 81 الف،سطر 8.

(7).همان،ورق 9 ب-10 ب.

(8).در 8,1896,Midrash Tehillim,ed.S.Schechter

(9).سوره یونس،آیه 93.

(10).سوره مائده،آیه 21.

(11).اتحاف،ورق 188 ب،سطر 9.

(12).shalem مزامیر،باب هفتاد و ششم،آیه 3.

 (13).«سلم»در شعر الاعشی،الكبری،ص 144،سطر 22،ص 812،سطر 17؛«سلم»در اتحاف،ورق 10 الف.

(14) (-corresponding to Heb.I hash,10-108,S.Assaf,Texts.()) و,Gottheil-Worrel,Geniza Fragments from the Freer.26,1926,Gollection,New York)

برگرفته از کتاب بیت المقدس / مرتضی اسعدی/ دایره المعارف اسلامی




نوع مطلب : اختصاصی سراب هویت، 
برچسب ها :